Ostatnia czarownica Europy, której nie sądzono za czary. Czy Reszel potrzebuje tej legendy?.
Barbara Zdunk od lat przedstawiana jest jako „ostatnia czarownica Europy”. Problem w tym, że zachowane materiały dotyczące jej procesu nie potwierdzają, aby została oskarżona lub skazana za czary. W Reszlu wykonano brutalny wyrok za podpalenie, a historia o czarownicy pojawiła się później. To dobry przykład tego, jak legenda może z czasem niemal całkowicie zastąpić historię.
21 sierpnia 1811 roku w Reszlu wykonano wyrok śmierci na Barbarze Zdunk. Sprawa dotyczyła pożaru miasta z 1807 roku, a Zdunk została skazana za podpalenie. Według dostępnych opracowań przed spaleniem została uduszona przez kata, a następnie jej ciało trafiło na stos. Historyk prof. Jacek Wijaczka, zajmujący się procesami o czary, zwraca uwagę, że nieliczne zachowane źródła z epoki nie wspominają o czarach jako podstawie oskarżenia. Oficjalny serwis turystyczny Reszla również opisuje dziś jej historię jako legendę związaną z jednym z ostatnich przypadków spalenia na stosie.
Najważniejszy szczegół jest więc prosty: Barbara Zdunk nie została skazana za czary. Była sądzona za podpalenie, a sama sprawa przechodziła przez kolejne instancje pruskiego wymiaru sprawiedliwości. Reszel od 1772 roku znajdował się pod zaborem pruskim, a w sprawę zaangażowane były nie tylko lokalny sąd, ale również Izba Sprawiedliwości w Królewcu, Ministerstwo Sprawiedliwości w Berlinie i ostatecznie król pruski. Mówienie o „ostatniej czarownicy spalonej w Polsce” upraszcza więc historię podwójnie: nie był to proces o czary, a wyrok nie został wydany przez polski sąd.
Czarownica sprzedaje się lepiej niż proces o podpalenie
Skąd więc wzięła się historia „ostatniej czarownicy Europy”? Prof. Jacek Wijaczka wskazuje, że ważną rolę w jej rozpowszechnieniu mogła odegrać publikacja Władysława Ogrodzińskiego z 1962 roku. Później opowieść zaczęła żyć własnym życiem, a Barbara Zdunk stała się bohaterką widowisk, inscenizacji i materiałów związanych z promocją Reszla. Culture.pl opisuje kolejne przedsięwzięcia wykorzystujące ten motyw – od inscenizacji z 1981 roku po spektakle i gry terenowe organizowane już w XXI wieku.
Radio Kętrzyn